Het zout der aarde

Waar nu twintig zuilen van zout schitteren op de Noordsvaarder stonden nog geen week geleden leerlingen van de Vrije School in Zutphen te zwoegen om het project van hun leraren uit te voeren. Wie heeft beweerd dat kinderarbeid niet bestaat?

Tussen de conceptie van het kunstwerk in de geest van de artiest en het gerealiseerde project dat de fietser op de kunstroute aanschouwt gaat meer schuil dan de toeschouwer zou vermoeden. De kracht van de zuilen is hun autonomie, het lijkt alsof ze daar zijn gegroeid, opgetrokken uit het zout der zee. Alsof er geen mensenhanden aan te pas zijn gekomen. Dit ontkennen staat bijna gelijk aan heiligschennis. Maar het doorbreken van de mythe levert een nieuw verhaal op, waardoor weer met andere ogen naar de objecten gekeken kan worden.

Geschiedenisles
De ontstaansgeschiedenis van de Zuilen van Hercules is er een van cijfers en feiten.
Eigenlijk begon het zo’n 280.000.000 jaar geleden, in het Perm. Doordat de aarde verwarmde, droogden stilstaande zeeën uit, waardoor zoutlagen ontstonden die honderden meters dik konden worden. Miljoenen jaren later, in de twintigste eeuw, begon Akzo Nobel in Noord-Nederland dit zuivere zeezout uit de aarde te winnen voor industrieel gebruik.
25 mei 1999 werd een contract opgesteld. Het motorschip Trawant lag in de haven van Hengelo, beladen met 156 pallets ronde likstenen van zout en vier zakken EFP die waren geleverd door Akzo Nobel Salt bv. Een ballast van maar liefst 131,040 ton. Havenmeester ‘t Hooft beloofde een goede aankomst in Terschelling-West tenzij ‘de hand van God, de vijanden van de Koningin, brand en ieder ander gevaar of ongeluk met betrekking tot zeeën, rivieren en zeevaart’ dat zou verhinderen.

Zoute honing
Het ging goed. De pallets werden op Terschelling afgeleverd en opgeslagen in de buurt van de Noordsvaarder waar de zuilen opgetrokken zouden moeten worden. Maar het bouwen kon niet zomaar beginnen. Als de zoutblokken zomaar neergezet zouden worden, zou het afbraakproces door het zeewater veel te snel verlopen. De onderste stenen moesten daarom allemaal in gesmolten bijenwas worden gedompeld om ze van een stevig laagje te voorzien. Een uitstekend klusje voor zeventien scholieren.
Niemand lijkt te beseffen aan welk risico deze leerlingen blootstaan tijdens het uitvoeren van deze klus. Ze dragen dan wel handschoenen, maar tijdens het in de was zetten van 1760 stenen van vijf kilo zout, gaat de niet te bevatten hoeveelheid van 12.571.428.571 (twaalfmiljardvijfhonderdeenenzeventigmiljoenvierhonderdachtentwintigduizendvijfhonderdeenenzeventig) zoutkorrels door hun handen. En niet voor niets worden bij de Sodium chloride (NaCl) door Akzo Nobel veiligheidsinformatiebladen verstrekt. Het materiaal is dan wel niet als gevaarlijk geclassificeerd volgens de EG-richtlijnen maar mocht het onverwacht exploderen dan wordt toch geadviseerd de rook niet in te ademen. En wie in één keer drie kilo weet op te eten, moet direct naar het ziekenhuis.

De hand van de meester
Terwijl de scholieren elkaar afwisselen in het bewerken van de zoutstenen en het buigen van krammetjes om de boel straks bij elkaar te houden, zijn de kunstenaars druk doende de juiste weersgesteldheid te bepalen. Na de inspanningen van de werknemers van Akzo Nobel, de havenmeesters van Hengelo en Terschelling, de zeelieden die het schip naar het eiland stuurden en de leerlingen die zich uit de naad werken, blijkt er toch een factor niet voorspelbaar te zijn. Hetzelfde weer dat al die miljoenen jaren geleden het zout uit de zee zeefde. [JG]

Artikel uit de Morgenster, Oerol Festival, 1999